Osmanlı dönemi Arap şairlerinden İbn Ali el-Cezâirî ve şiirleri

Bu çalışma, İbn Ali el-Cezâirî'nin hayatı ve şiirlerini 18. yüzyıl Osmanlı dönemi Cezayir'inin tarihî ve kültürel bağlamında ele almakta ve şairin şiirsel üretiminin bu dönemdeki konumu ortaya konulmaktadır. Çalışma aynı zamanda Osmanlı dönemi Cezayir edebiyatı üzerine Türk üniversitelerindeki akademik araştırmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışma, giriş bölümünün ardından üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde şairin hayatı, edebî kimliği ve divanı tanıtılmaktadır. İkinci bölümde divanının muhtevası ele alınarak gazel, medih, mersiye, ihvâniyât gibi şiir türleri tahlil edilmektedir. Üçüncü bölümde ise şairin şiiri, teknik yönden ele alınarak nazım yapısı, vezin ve kafiye ile meʿânî, beyân ve bedîʿ ilimlerine dayalı belâgat sanatları açısından değerlendirilmektedir. Araştırma neticesinde, İbn Ali el-Cezâirî'nin dinî görevini edebî kişiliğiyle mezc ederek kendine has bir şiir üslubu geliştirdiği ve Osmanlı dönemi Cezayir'inin zengin edebî muhitini şiirlerine aksettirdiği görülmüştür. Şairin şiirlerinde klasik Arap belâgatının unsurlarını maharetle kullandığı, dil ve üslup açısından yüksek bir seviyeye eriştiği ve bu suretle Arap şiirinin özgün yapısını muhafaza eden seçkin şairlerden biri olduğu tespit edilmiştir.

This study examines the life and poetry of Ibn ʿAlī al-Jazāʾirī within the historical and cultural context of 18th-century Ottoman Algeria. It aims to reveal the significance of his poetic output in relation to the environment in which he lived and composed. Furthermore, the research seeks to contribute to academic studies on Ottoman-era Algerian literature within Turkish universities. The study is structured into three main chapters, preceded by an introduction: The first chapter explores the poet's biography, his literary identity, and his dīwān. The second chapter analyzes the contents of his dīwān, focusing on various poetic genres such as ghazal, madih ritha and ikhwāniyyāt. The third chapter investigates the technical aspects of his poetry, including poetic structure, meter and rhyme, and rhetorical devices derived from the three classical branches of Arabic rhetoric: semantics, clarity, and ornamentation. The research concludes that Ibn ʿAlī al-Jazāʾirī, by harmonizing his religious function with his literary personality, developed a unique poetic style that reflected the richness of Ottoman Algeria's literary life. His poetry demonstrates a masterful command of classical Arabic rhetorical tools and a high level of linguistic and stylistic sophistication, securing his prominent position in preserving the authentic form of Arabic poetry.