Meşrutiyetten cumhuriyete Sinop sancağında azınlık okulları üzerine bir araştırma (1876-1924)

Sosyal tarih araştırmaları içerisinde eğitim tarihi, toplumların kültürel dönüşümünü anlamak adına önemli bir yer tutmaktadır. Osmanlı toplum yapısının önemli unsurlarından olan azınlıklar, eğitim kurumları aracılığıyla dini ve kültürel kimliklerini yüzyıllarca muhafaza edebilmişlerdir. Ancak 18. yüzyıldan itibaren milliyetçilik akımının yayılmasıyla birlikte azınlık eğitimi farklı bir evreye girmiş; bazı okullar eğitim işlevinin ötesine geçerek siyasi, misyonerlik ve ayrılıkçı faaliyetlerin merkezi haline gelmiştir. Sinop Sancağındaki azınlık okullarının incelendiği bu çalışmada, "Sinop’ta yürütülen eğitim faaliyetlerinin içeriğinde misyonerlik ve terör faaliyetlerine yer verilmiş midir?" sorusuna arşiv belgeleri ışığında yanıt aranmıştır. Yapılan araştırmalar neticesinde; Sinop genelinde Rum cemaatine ait beş ana azınlık okulunun uzun süreli ve kurumsal bir yapıda faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. Bu okulların Fener Rum Patrikhanesi ve Atina ile koordineli çalıştığı, özellikle Sinop Rum İdadisi örneğinde görüldüğü üzere müfredatlarının "Nümizmatik", "Pedagoji" ve "Felsefe" gibi derslerle zenginleştirildiği belirlenmiştir. Eğitim kalitesinin ve fiziksel imkânların yüksekliği nedeniyle Müslüman halkın da çocuklarını bu okullara göndermeye istekli olduğu, ancak genel okullaşma oranlarında azınlıkların Müslüman nüfusa göre daha yüksek bir seviyeye ulaştığı sonucuna varılmıştır.

Within social history research, the history of education holds an important place for understanding the cultural transformation of societies. Minorities, who were significant elements of the Ottoman social structure, were able to preserve their religious and cultural identities for centuries through educational institutions. However, with the spread of nationalist movements starting from the 18th century, minority education entered a different phase; some schools went beyond their educational functions and became centers for political, missionary, and separatist activities. In this study, which examines minority schools in the Sinop Sanjak, an answer was sought in light of archival documents to the question, "Did the content of educational activities conducted in Sinop include missionary and terror activities?" As a result of the research, it has been determined that five main minority schools belonging to the Greek (Rum) community operated in a long-term and institutional structure throughout Sinop. It was determined that these schools worked in coordination with the Fener Greek Patriarchate and Athens, and their curricula were enriched with courses such as "Numismatics," "Pedagogy," and "Philosophy," as seen particularly in the example of the Sinop Greek Idadi (High School). It was concluded that due to the high quality of education and physical facilities, the Muslim population was also willing to send their children to these schools; however, in terms of general schooling rates, minorities reached a higher level compared to the Muslim population.