Saz (bağlama) eğitiminde bilişsel ve görsel algıya yönelik uygulamaların deşifre becerisine etkisi
| dc.authorid | 0000-0001-9376-6117 | |
| dc.contributor.advisor | Özdek, Attila | |
| dc.contributor.author | Kalın, Emrah | |
| dc.date.accessioned | 2026-05-20T08:08:18Z | |
| dc.date.available | 2026-05-20T08:08:18Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.date.submitted | 2025 | |
| dc.department | NEÜ, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı | |
| dc.description | Doktora Tezi | |
| dc.description.abstract | Çalışma, bağlama eğitiminde, görsel ve bilişsel algıya dayalı özgün yöntemlerin deşifre becerisi üzerindeki etkilerini sistematik bir yaklaşımla ele alarak, müzik eğitiminin disiplinler arası temeller üzerinde yeniden yapılandırılmasına yönelik önemli bir katkı sunmaktadır. Araştırma kapsamında alan uzmanlarından deşifre becerisine yönelik genel görüşleri, karşılaşılan sorunların, bu sorunlara yönelik çözüm önerileri ve gelen öneriler doğrultusunda bu beceriyi geliştirmeye yönelik oluşturulabilecek içeriklerin neler olabileceği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda ortaya çıkan bulgular ışığında tasarlanan öğretim sürecinin, öğrencilerin bilişsel ve görsel algılama düzeylerine olan etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma, bağlama çalgısında deşifre becerisinin geliştirilmesine yönelik olarak bilişsel ve görsel algıya dayalı uygulamaların etkililiğini belirlemek amacıyla karma yöntem desenine uygun şekilde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, Afyon Kocatepe Üniversitesi Devlet Konservatuarı’nda öğrenim gören bireysel çalgısı bağlama olan birinci sınıf öğrencileri arasından gönüllü olan 12 kişilik deney ve kontrol grupları ile yürütülmüştür. Deney grubuna, uzman görüşleri doğrultusunda yapılandırılmış ve özellikle görsel dikkat, nota okuma, örüntü tanıma ve bilişsel strateji geliştirmeye odaklanan 14 haftalık bir öğretim programı uygulanmıştır. Deney grubuna uygulanan öğretim süreci; tamamı özgün olarak geliştirilen görme temelli stratejiler, kavramsalbilişsel içerikler ve ileri düzey nota çözümleme uygulamalarından oluşturulmuştur. Kontrol grubu ise mevcut bilinen yaygın yöntemlerle eğitimine devam etmiştir. Çalışmanın nicel boyutunda, katılımcılara ön test ve son test sürecinde 5 deşifre performans görevi verilmiştir. Performanslar video kaydına alınarak, 4 görev performans değerlendirme formu üzerinden puanlanmış, 5. görevde ise katılımcıların el-göz mesafe uzamı nota endeksli olarak ölçümlenmiştir. Verilen 4 görevden elde edilen veriler SPSS kullanılarak analiz edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının uygulama öncesi ve uygulama sonrası performansları arasındaki farkları belirlemek amacıyla ise Mann Whitney U-Testi gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda ise uzman görüşleri ve gözlem formlarından elde edilen veriler tematik olarak analiz edilmiş, uzmanların deşifre sürecini sadece teknik değil, aynı zamanda görsel, bilişsel ve pedagojik bileşenleri kapsayan çok boyutlu bir beceri olarak tanımladıkları görülmüştür. Ayrıca katılımcıların deşifre görevini yerine getirdikleri süreçte eş zamanlı olarak, ODTÜ İnsan Bilgisayar Etkileşimi Laboratuvarında göz hareketleri izlenmiştir. Elde edilen veriler, Tobii Studio yazılımı aracılığıyla analiz edilmiştir. Katılımcıların nota çözümleme sürecinde gerçekleştirdikleri bakış sıraları (gaze plots) ve göz ısı haritaları (heatmaps) üzerinden dikkat dağılımları, görsel yoğunlaşma bölgeleri, bakış sayıları ve görsel tarama stratejileri değerlendirilmiştir. Bu veriler, öğrencilerin görsel algı süreçlerinin nota çözümlemeye nasıl yansıdığını ortaya koymak amacıyla yorumlanmıştır. Uygulama süreci sonunda elde edilen bulgular, bu bütüncül ve özgün yaklaşımın katılımcıların deşifre performansında anlamlı bir artış sağladığını göstermiştir. Elde edilen puanlar hem bireysel hem de grup düzeyinde karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ön -son test deşifre performansı ölçümleri ile el-göz arasındaki mesafeyi tespit etmeye yönelik nota endeksli ölçümler deney grubu lehine anlamlı sonuçlar vermiştir. Sonuç olarak, bu çalışma bağlama icrasında deşifre becerisinin geliştirilmesinde görsel-bilişsel temelli sistematik bir öğretim programının etkili olduğunu ortaya koymakta, müzik eğitiminde disiplinler arası yaklaşımların, özellikle nota okuma ve çözümleme süreçlerinde öğrencilerin başarılarını artırabileceğini göstermektedir. | |
| dc.description.abstract | This study systematically addresses the effects of visual and cognitive perception-based original methods on sight-reading skills in bağlama education and presents a significant contribution toward reconstructing music education on interdisciplinary foundations. Within the scope of the research, expert opinions were gathered regarding general perspectives on sight-reading skills, encountered problems, proposed solutions to these problems, and potential instructional contents to enhance this skill. Based on the findings, the study aimed to determine the impact of the designed instructional process on students’ levels of cognitive and visual perception. This research was conducted in line with a mixed-method design to determine the effectiveness of visual and cognitive perception-based practices in developing sight-reading skills in the bağlama instrument. The study was carried out with volunteer first-year students whose principal instrument was bağlama, studying at Afyon Kocatepe University State Conservatory. A total of 12 students were selected and divided into experimental and control groups. A 14-week instructional program was implemented with the experimental group, structured in accordance with expert opinions and focused particularly on visual attention, sight-reading, pattern recognition, and the development of cognitive strategies. The instructional process consisted entirely of originally developed vision-based strategies, conceptual-cognitive content, and advanced sight-reading exercises. The control group continued their education with conventional, commonly used methods. In the quantitative dimension of the study, five sight-reading performance tasks were given during the pre-test and post-test process. Performances were video-recorded, and four of the tasks were scored using a performance evaluation rubric, while the fifth task was analyzed to measure the hand-eye spatial distance based on notation. Data from the four evaluated tasks were analyzed using SPSS. To determine the differences between the pre- and post-test performances of the experimental and control groups, a Mann-Whitney U Test was conducted. In the qualitative dimension, data gathered from expert opinions and observation forms were thematically analyzed. Experts defined sight-reading not only as a technical skill but also as a multi-dimensional process encompassing visual, cognitive, and pedagogical components. Additionally, participants’ eye movements were tracked during the sight-reading tasks at METU Human-Computer Interaction Laboratory. Data from eye-tracking applications were analyzed using Tobii Studio software. Gaze plots and heatmaps were used to evaluate visual focus zones, fixation counts, attention distribution, and visual scanning strategies to understand how students' visual perception processes reflected in their notation analysis. The results revealed that this holistic and original approach significantly improved participants’ sightreading performances. The scores were comparatively analyzed both individually and at group level. Pre- and posttest measurements, as well as eye-hand coordination based on notation indexes, showed statistically significant improvement in favor of the experimental group. In conclusion, the study demonstrates that a systematic instructional program based on visual and cognitive perception is effective in improving sight-reading skills in bağlama performance. These findings highlight the importance of adopting interdisciplinary and technology-supported educational approaches, especially in the processes of music reading and interpretation, for enhancing student achievement in music education. | |
| dc.identifier.citation | Kalın, E. (2025). Saz (bağlama) eğitiminde bilişsel ve görsel algıya yönelik uygulamaların deşifre becerisine etkisi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı, Konya. | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12452/20097 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Bağlama | |
| dc.subject | Deşifre | |
| dc.subject | Göz İzleme | |
| dc.subject | Müzik Eğitimi | |
| dc.subject | Saz | |
| dc.subject | Music Education | |
| dc.subject | Eye Tracking | |
| dc.subject | Sight-Reading | |
| dc.title | Saz (bağlama) eğitiminde bilişsel ve görsel algıya yönelik uygulamaların deşifre becerisine etkisi | |
| dc.title.alternative | The influence of cognitive and visual perception-oriented training on sight-reading performance in bağlama education | |
| dc.type | Doctoral Thesis |
