Konya tarihi taş yapılarda alternatif onarım malzemeleri: andezitik tüf örneği

Dünya kültürel mirasında önemli bir yere sahip olan tarihi yapılar, çeşitli çevresel etkenler sonucu hasara uğramaktadır. Kültür mirası olan bu yapıların korunması, toplumların kültürel sürekliliğinin sağlanması açısından önem arz etmektedir. Tarihi yapıların korunması, onu meydana getiren yapı malzemelerinin korunması ile mümkündür. Tarihi yapılarda kullanılan başlıca yapı malzemesi ise doğal taşlardır. Tarihi taş yapıların restorasyon faaliyetlerinde bulundukları yöreye göre çeşitli onarım taşları kullanılmaktadır. Konya ve çevresindeki tarihi yapılarda tercih edilen başlıca onarım taşı, Sille yöresinden elde edilen ve “Sille taşı” olarak anılan andezitik tüflerdir. Günümüzde Sille yöresi andezitik tüflerinin temini ve mimarideki kullanımına ilişkin birtakım problemler mevcuttur. Sille bölgesinde andezitik tüflerin elde edildiği taş ocağı sayısı geçmişte yaklaşık 30 iken, günümüzde yalnızca bir taş ocağı işletmesi faaliyet göstermektedir. Mevcut taş ocaklarının kapatılmasında Sille’nin arkeolojik ve kentsel sit alanları içermesi, bölgenin bir turizm merkezine dönüştürülmesi ve taş ocaklarının yerleşim birimleriyle iç içe kalması etkili olmuştur. Mevcut tek taş ocağı işletmesi ise bulunduğu konum itibariyle Madencilik Kanunu’na göre kısıtlı alanlar içerisinde yer almaktadır. Sille yöresi andezitik tüflerinin rezerv problemi bulunmamaktadır. Ancak işletme maliyetlerinin yüksek olması sebebiyle emsal taşlara göre daha yüksek piyasa değerine sahiptir. Bu durum şehir dışından getirilen düşük maliyetli onarım taşlarının tercih edilmesine ve yerel malzeme olan Sille taşının mimarideki kullanımının azalmasına yol açmaktadır. Bu çalışmada Sille bölgesindeki andezitik tüf kaynaklarının kullanımının sınırlandırılması ve Sille taşının mimarideki kullanımının azalması problem olarak ele alınmıştır. Konya’nın zengin volkanik arazilere ve tüf sahalarına sahip olması, Sille taşına alternatif olabilecek yerel kaynakların araştırılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında yapılan araştırmalar neticesinde Konya ili Meram ilçesi Evliyatekke yöresinden, renk ve doku bakımından Sille yöresi andezitik tüflerine benzerlik gösteren tüf numuneleri elde edilmiştir. Karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılması amacıyla Sille taş ocağından da numuneler elde edilerek her iki yörenin numunelerin üzerinde fiziksel, mekanik, mikroyapı ve kimyasal özellik tayini deneyleri gerçekleştirilmiştir. Deney sonuçlarında Evliyatekke yöresi andezitik tüflerinin, Sille yöresi andezitik tüfleriyle renk – doku gibi fiziksel özellikleri açısından benzerlik gösterdiği, her iki yörenin tüflerinin aynı kimyasal bileşenlere sahip olduğu ve mekanik dayanım değerlerinin birbirine yakınlık gösterdiği tespit edilmiştir. Elde edilen veriler Evliyatekke yöresi andezitik tüflerinin alternatif bir onarım malzemesi olarak kullanılabileceğini, ancak malzemenin yüksek gözeneklilik oranı nedeniyle, özellikle suya maruz kalacağı kullanımlarda çeşitli fiziksel ve kimyasal bozulmalara uğrama riski taşıdığını göstermektedir.

Historical structures, which hold an important place in the world's cultural heritage, are damaged as a result of various environmental factors. The preservation of these structures, which are part of our cultural heritage, is important in terms of ensuring the cultural continuity of societies. The preservation of historical structures is possible through the preservation of the building materials used in their construction. The main building material used in historical structures is natural stone. Various repair stones are used in the restoration of historical stone structures, depending on the region where they are located. The main repair stone preferred in historical structures in Konya and its surroundings is andesitic tuff obtained from the Sille region and known as 'Sille stone.' Today, there are some problems regarding the supply of andesitic tuff from the Sille region and its use in architecture. While there were approximately 30 quarries where andesitic tuff was obtained in the Sille region in the past, only one quarry is currently in operation. The closure of existing quarries has been influenced by the fact that Sille contains archaeological and urban sites, the region's transformation into a tourist centre, and the quarries' proximity to residential areas. The only existing quarry is located in a restricted area according to the Mining Law. There is no reserve problem for andesitic tuffs in the Sille region. However, due to high operating costs, it has a higher market value than similar stones. This situation has led to the preference for low-cost repair stones brought in from outside the city and a decrease in the use of Sille stone, a local material, in architecture. This study focuses on the problem of limiting the use of andesitic tuff resources in the Sille region and the decline in the use of Sille stone in architecture. Konya's rich volcanic terrain and tuff fields highlight the need to explore local resources that could serve as alternatives to Sille stone. As a result of the research conducted within the scope of the study, tuff samples similar to the andesitic tuffs of the Sille region in terms of colour and texture were obtained from the Evliyatekke region of Meram district in Konya province. To make a comparative assessment, samples were also obtained from the Sille stone quarry, and physical, mechanical, microstructural, and chemical property determination experiments were conducted on samples from both regions. The test results revealed that the andesitic tuffs from the Evliyatekke region are similar to those from the Sille region in terms of physical properties such as colour and texture, that both regions' tuffs have the same chemical composition, and that their mechanical strength values are close to each other. The data obtained indicate that andesitic tuffs from the Evliyatekke region can be used as an alternative repair material; however, due to the material's high porosity, it carries the risk of various physical and chemical degradation, especially in applications where it will be exposed to water.