Seramik sanatında geometrik unsurlar ve kişisel uygulamalar

Çalışma, seramik sanatında geometrik unsurların tarihsel gelişimini ve çağdaş uygulamalarını incelemekte, geometrik biçimlerin belirli bir tema çerçevesinde seramik bir anlatım dili olarak nasıl kullanılabileceğini özgün uygulama çalışmalarıyla ortaya koymaktadır. Araştırmanın teorik bölümü, seramik sanatındaki geometrik düzenlemeleri Neolitik Dönem'den günümüze uzanan kronolojik bir sıra içinde ele almaktadır. Mezopotamya ve Anadolu'nun Kalkolitik dönemi çanak çömleği, Yunan Protogeometrik ve Geometrik Üslubu, Orta Çağ İslam ve Selçuklu seramikleri, Nasca kültürü eserleri, Amerikan yerlilerine ait Pueblo seramikleri ve Uzakdoğu'nun Ming ile Edo dönemi porselenleri incelenerek geometrik biçimlerin farklı kültürlerdeki estetik ve sembolik işlevleri karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Bu inceleme, geometrinin seramik sanatında yalnızca bezeme öğesi olarak değil, kültürel kimliğin, inanç sistemlerinin ve toplumsal yapının bir yansıması olarak da işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Çalışmanın ikinci teorik ekseninde günümüz çağdaş seramik sanatçıları ele alınmıştır. Geleneksel form yüzeylerinde geometrik düzenlemeleri kullanan Alev Ebüzziya Siesbye ve Peter Pincus; heykelsi formlarda geometrik unsurlara başvuran İsmet Yüksel, Pınar Baklan ve Harumi Nakashima; geometrik biçimi doğrudan heykel formu olarak benimseyen Hasan Şahbaz, John Mason, Kishi Eiko, Matthew Chambers ve Ettore Sottsass gibi sanatçıların eserleri incelenmiştir. Bu çözümlemeler, geometrinin günümüz seramiğinde biçimsel ve kavramsal bir ifade aracına dönüşebileceğini somut örneklerle göstermektedir. Tezin uygulama bölümünde, müzik teması çerçevesinde on bir adet seramik pano ve sekiz adet üç boyutlu seramik heykel üretilmiştir. Seramik panolarda ana malzeme olarak kâğıt katkılı porselen (paper clay) kullanılmış; siyah, kırmızı, sarı ve mavi pigmentlerle renklendirilen ince geometrik plakalar serigrafi baskı, silindir mühür baskı ve fırça dekoru gibi tekniklerle zenginleştirilerek stoneware ve porselen zemin üzerinde düzenlenmiştir. Üçgen piramit, kare piramit, koni ve altıgen piramit biçiminde tasarlanan heykeller ise hem üç boyutlu seramik yazıcı hem de elle şekillendirme yöntemiyle üretilmiş; yüzeyler geometrik biçimli sır uygulamalarıyla tamamlanmıştır. Bu iki üretim yönteminin aynı anda kullanılması, endüstriyel mükemmeliyetle el işçiliğinin insani dokusu arasındaki tezatlığı vurgulamaktadır. Araştırmanın tümü değerlendirildiğinde; seramik sanatında kullanılan geometrik biçimlerin tarihsel ve kültürel bağlamlarının belgelendiği, çağdaş sanatçıların bu mirası nasıl yorumladığının analiz edildiği ve geometrik öğelerin belirli bir konu çerçevesinde seramik yüzeylerde anlatısal bir dile dönüştürülebileceğinin özgün uygulamalar aracılığıyla gösterilmeye çalışıldığı görülmektedir.

This study examines the historical development of geometric elements in ceramic art and their contemporary applications, demonstrating through original practical works how geometric forms can function as a ceramic language of expression within a specific thematic framework. The theoretical section of the research addresses geometric arrangements in ceramic art in chronological order, from the Neolithic Period to the present day. The aesthetic and symbolic functions of geometric forms across different cultures are comparatively evaluated through an examination of Mesopotamian and Anatolian Chalcolithic pottery, the Greek Protogeometric and Geometric styles, medieval Islamic and Seljuk ceramics, Nasca culture works, Native American Pueblo ceramics, and the Ming and Edo period porcelains of the Far East. This examination reveals that geometry in ceramic art has served not merely as a decorative element, but also as a reflection of cultural identity, belief systems, and social structure. The second theoretical axis of the study focuses on contemporary ceramic artists. The study examines the works of artists who employ geometric arrangements on traditional ceramic form surfaces—such as Alev Ebüzziya Siesbye and Peter Pincus—those who incorporate geometric elements into sculptural forms—including İsmet Yüksel, Pınar Baklan, and Harumi Nakashima—and those who adopt geometric form as the sculptural form itself—among them Hasan Şahbaz, John Mason, Kishi Eiko, Matthew Chambers, and Ettore Sottsass. These analyses demonstrate with concrete examples that geometry can become a formal and conceptual means of expression in contemporary ceramics. In the practical section of the thesis, eleven ceramic panels and eight three-dimensional ceramic sculptures were produced within the thematic framework of music. Porcelain paper clay was used as the primary material for the ceramic panels; thin geometric slabs colored with black, red, yellow, and blue pigments were enriched through techniques such as silkscreen printing, cylinder seal printing, and brush decoration, then arranged on stoneware and porcelain grounds. The sculptures, designed in the forms of triangular pyramids, square pyramids, cones, and hexagonal pyramids, were produced using both a three-dimensional ceramic printer and hand-building methods, with surfaces completed through geometrically shaped glaze applications. The simultaneous use of these two production methods deliberately emphasizes the contrast between industrial precision and the human touch inherent in hand craftsmanship. Considering the research as a whole, it is observed that the historical and cultural contexts of geometric forms used in ceramic art have been documented, the ways in which contemporary artists interpret this heritage have been analyzed, and it has been demonstrated through original practical works that geometric elements can be transformed into a narrative language on ceramic surfaces within a defined thematic framework.